Sztolnie Walimskie

Pod wschodnim zboczem Ostrej Góry w Górach Sowich kryje się system podziemnych korytarzy wykutych w litej skale. To Sztolnie Walimskie – fragment tajemniczego projektu Riese, którego prawdziwe przeznaczenie do dziś pozostaje niewyjaśnione. Pięćset metrów tuneli i potężnych hal to miejsce, gdzie historia II wojny światowej staje się namacalna, a temperatura niezależnie od pory roku nie przekracza 7 stopni Celsjusza.

Projekt Riese – budowa otoczona tajemnicą

Kompleks „Rzeczka”, bo tak nazywa się ta część systemu Riese, powstał w latach 1943-1945. Niemcy użyli do budowy tysięcy więźniów obozów koncentracyjnych i robotników przymusowych. Drążyli skałę dzień i noc, tworząc labirynt korytarzy, które miały służyć… właśnie nie wiadomo czemu.

Historycy od dekad próbują rozwikłać zagadkę. Kwatera główna Hitlera? Podziemna fabryka broni? Magazyny? Żadna teoria nie została jednoznacznie potwierdzona. Projekt przerwano w 1945 roku, gdy front zbliżył się do Sudetów. Niemcy zniszczyli dokumentację, zabierając ze sobą odpowiedzi na pytania, które do dziś fascynują badaczy i turystów.

Nazwa „Riese” znaczy po niemiecku „olbrzym” – i to określenie pasuje idealnie. Sama „Rzeczka” to tylko jeden z siedmiu kompleksów rozsianych po Górach Sowich. Łączna długość wszystkich wydrążonych tuneli sięga kilkudziesięciu kilometrów.

Co zobaczysz pod ziemią

Zwiedzanie zaczyna się przy wejściu głównym, tuż przy drodze wojewódzkiej 383. Po kilku metrach temperatura spada drastycznie – nawet w upalne dni czuć wilgotny chłód bijący z wnętrza góry.

Trasa prowadzi przez trzy równoległe sztolnie połączone systemem poprzecznych hal. Te komory robią wrażenie – niektóre mają kilkanaście metrów wysokości. Ściany pozostały nieotynkowane, widać ślady po narzędziach i miejsca, gdzie skała została wysadzona dynamitem. Tylko niewielka część tuneli otrzymała obudowę żelbetonową, reszta to gołe wnętrze góry.

W jednej z hal stoi replika rakiety V1. To przypomnienie, że Góry Sowie mogły być miejscem produkcji lub magazynowania broni odwetowej. W innej części można zobaczyć rysunki – komiksy wykonane przez więźnia obozu Gross-Rosen, które przetrwały na ścianach do dziś.

Nowoczesne multimedia dodają atmosfery. Projekcje świetlne i nagrania dźwiękowe odtwarzają klimat z czasów budowy. Słychać odgłosy pracy, głosy nadzorców. To mocne przeżycie, szczególnie gdy zdasz sobie sprawę, że stojesz w miejscu, gdzie ludzie cierpieli i ginęli.

Całkowita długość wyrobisk w kompleksie „Rzeczka” to około 500 metrów, powierzchnia wynosi 2500 m², a objętość 14000 m³. System wykuto na planie przypominającym literę „E”.

Chłód latem, historia przez cały rok

Sztolnie mają jedną szczególną zaletę – są naturalną klimatyzacją. Gdy na zewnątrz termometry pokazują 30 stopni, w środku panuje stabilne 5-7°C. Wilgotność pod 100%, więc chłód czuć natychmiast.

To sprawia, że latem miejsce przeżywa oblężenie. Turyści szukający ochłody i miłośnicy historii spotykają się w kolejkach do kas. Zimą ruch jest spokojniejszy, ale sztolnie działają przez cały rok – temperatura w środku i tak nie zmienia się o ani jeden stopień.

Trzeba się jednak odpowiednio ubrać. Krótkie spodenki i klapki to kiepski pomysł. Ciepła bluza lub kurtka, długie spodnie i obuwie, które nie przemaknie – to minimum. Podłoga bywa mokra, ze sklepienia kapie woda. Po godzinie w takich warunkach można się przeziębiać, nawet jeśli na zewnątrz panuje upał.

Zwiedzanie tylko z przewodnikiem

Samodzielnie po sztolniach nie pochodzisz. Każda wycieczka odbywa się z przewodnikiem i trwa około godziny. To dobry system – przewodnicy znają historię na wylot, opowiadają ciekawostki i odpowiadają na pytania.

Dla osób niepolskojęzycznych dostępne są audioprzewodniki w angielskim, niemieckim i francuskim. Wystarczy zgłosić się przy kasie.

Grupy startują regularnie, ale w weekendy i wakacje warto przyjechać wcześniej lub zarezerwować miejsce telefonicznie. Latem kolejki potrafią być spore – miejsce jest popularne nie bez powodu.

Nie tylko podziemia

Na powierzchni również jest co oglądać. Przy wejściu stoi budynek wartowni, który przetrwał w niemal nienaruszonym stanie. Wewnątrz urządzono niewielką wystawę – dokumenty, zdjęcia, przedmioty znalezione w sztolniach. To dobry punkt wyjścia przed zejściem pod ziemię.

Wokół widać pozostałości po barakach i budynkach technicznych. Większość zarosła lasem, ale część fundamentów i murów przetrwała. Można przejść się szlakiem, który prowadzi przez teren dawnego obozu pracy. To miejsce ma ciężką energię – trudno nie pomyśleć o ludziach, którzy tu cierpieli.

Projekt Riese angażował w szczytowym momencie około 13 tysięcy robotników przymusowych i więźniów. Warunki pracy były tragiczne – wielu z nich nie przeżyło.

Dla kogo to miejsce

Sztolnie Walimskie to atrakcja dla szerokiej grupy. Miłośnicy historii, szczególnie II wojny światowej, znajdą tu masę materiału do przemyśleń. Fani militariów docenią skalę przedsięwzięcia i techniczne aspekty budowy.

Rodziny z dziećmi? Jak najbardziej, ale warto przygotować pociechy na to, co zobaczą. Historia tego miejsca nie jest lekka. Dzieci powyżej 10 lat powinny sobie poradzić, młodsze mogą się nudzić lub przerazić w ciemnych tunelach.

Latem sztolnie przyciągają też osoby szukające ochłody. Godzina w 5-stopniowej temperaturze to skuteczny sposób na ucieczkę przed upałem. Połączenie przyjemnego z pożytecznym.

Nie jest to miejsce dla osób z problemami z poruszaniem się. Trasa ma nierówne podłoże, schody, miejscami jest ślisko. Wózki inwalidzkie czy dziecięce nie przejadą.

Praktyczne informacje

Godziny otwarcia:

• Maj – wrzesień: poniedziałek-piątek 9:00-17:00, sobota-niedziela 9:00-18:00
• Październik – kwiecień: poniedziałek-piątek 9:00-16:00, sobota-niedziela 9:00-17:00

Ceny biletów: Aktualne ceny najlepiej sprawdzić na stronie sztolnie.pl lub pod numerem telefonu 74 84 57 300. Dostępne są bilety normalne, ulgowe oraz grupowe.

Jak dojechać: Sztolnie znajdują się w Rzeczce, w gminie Walim, przy drodze wojewódzkiej nr 383. Z Wałbrzycha to około 20 km, z Kłodzka podobnie. Przy obiekcie jest bezpłatny parking – wystarczająco duży, choć w szczycie sezonu bywa ciasno.

Ile czasu zarezerwować: Samo zwiedzanie trwa godzinę. Dodaj 15-20 minut na wystawę w wartowni i ewentualny spacer po okolicy. Razem z dojazdem i parkingiem warto zaplanować minimum 2 godziny.

Co zabrać: Ciepłą odzież (obowiązkowo!), obuwie z dobrą podeszwą, latarkę jeśli masz – choć trasa jest oświetlona, dodatkowe światło nigdy nie zaszkodzi. Aparat zostawia ciekawe zdjęcia, wilgotność i słabe światło tworzą klimatyczną atmosferę.

Kontakt: Sztolnie Walimskie, ul. 3 Maja 26, 58-320 Walim, tel. 74 84 57 300, e-mail: [email protected]